شەوی قــەدر

نوسەر:مامۆستا عدنان بارام بەروار:٢٠١٢/٠٨/٠٧

 شەوی قــەدر :

 ئەم شەوە فەزڵی گەورەیە ، چونکە شەوی هاتنە خوارەوەی قورئانی پیرۆزە ، ئەو قورئانەی رێنیشاندەرە بۆ کەسێک دەستی پێ‌وە بگرێت بۆ ڕێگەی سەربەرزی و سەرفەرازی ، بەرزیشی دەکاتەوە بۆ چڵەپۆپەی سەرفەرازی و مانەوەی هەتا هەتایی ئوممەتی ئیسلامیش کە شوێنکەوتووی سوننەتەکانی پێغەمبەرکەیەتی (صلى الله علیه وسلم) شۆین پێ بە شوێن پێ ، لەم شەوەدا ئاڵا هەڵ ناکات ، و کەوان دانانێ ، بەڵکو پێش بڕکێ دەکەن لە زیندو کردنەوەی بە بیر و باوەڕەوە لە گەڵ چاوەڕێ کردنی پاداشت لە لایەن خواوە .

 ها بگرە برای موسوڵمان ئەمەش ئەو ئایەتە قورئانیانە و ئەو فەرموودانەی پێغەمبەرە (صلى الله علیه وسلم) کە لێ‌ی وە دەیگێڕنەوە و دەربارەی ئەم شەوە هاتووە ، ئەوەش بەم شێوەیە :

 1ـ فەزڵی شەوی قەدر :

 بەسە بۆ پایەی شەوی قەدر کە چاکترە لە هەزار مانگ ، خوای بە توانا و پایە بەرز فەرموویەتی :[إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَ مَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَةُ الْقَدْرِ لَیلَةُ القَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ] [القدر : 1 ـ 5] .

 وە تیایدا هەموو کردارێکی دانایانە جیا دەکرێتەوە : خوای پایە بەرز فەرموویەتی : [ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ أَمْراً مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ ] [الدخان : 3 ـ 6] .

 2 ـ کاتی شەوی قەدر :

 ئەوەمان پێ گەیشتووە لە پێغەمبەری خواوە (صلى الله علیه وسلم) کە ئەو شەوە شەوی بیست و یەک ، و شەوی بیست سێ ، و شەوی بیست و پێنج ، و شەوی بیست و حەوت ، و شەوی بیست و نۆ ، وە شەوی کۆتایی مانگی ڕەمەزانە ( والأقوال الواردة فیها مختلفةٌ و متغایرةٌ ، و قد صَنَّف الإمام العراقیُّ رسالةٌ مفردةٌ سمَّاها : ( شرح الصدر بذکر لیلة القدر ) استوعب فیها کلام العلماء فی المسألة ، فلتنظر .) .

 ئیمامی (الشافعی) فەرموویەتی : (( ئەمە لە لای من وەکو ئەوەیە ـ خواش زاناترە ـ کە پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) وەڵامی دەدایەوە بەو پێیەی کە پرسیاری لێ دەکرا لە سەر ئەو شەوە ، پێیان دەفەرموو : ئایا بە دوایدا بگەرێین لە شەوی ئەوەدا ، دەیفەرموو : بەدوایدا بگەرێن لە شەوی ئەوەدا )) ( فیما نقله عنه البغوی فی ( شرح السنة ) : ( 6 / 388 ) .) .

 ووتەی هەڵبژاردەش ئەوەیە کە لە ( 10 ) دە شەوە تاکەکانی کۆتایی ڕەمەزاندا بێ ، بەڵگەش لە سەر ئەمە فەرموودەی ( عائشە ) یە ـ ڕەزای خوای لێبێت ـ کە فەرموویەتی : " کَانَ رَسُولُ اللهِ (صلى الله علیه وسلم) یُجَاوِرُ فی العَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَان وَیَقُولُ : تَحَرَّوا ( وفی روایةٍ : الْتَمِسُوا ) لَیْلَةَ القَدْرِ فی ( الوترِ مِن ) العَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَان " ( أخرجهُ البخاری : (4/225 ) رقم : (2017) و (2019) و (2020) ، ومسلم رقم : (1169).) .

 واتە : پێغەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) لە دە ڕۆژی کۆتایی ڕەمەزاندا لە مزگەوت دەمایەوە بۆ خوا پەرستی ( الإعتکاف ) ، و دەیفەرموو : لە تاکەکان لە دە شەوی کۆتایی ڕەمەزان دا بگەرێن بەدوای شەوی قەدر دا .

 بەڵام ئەگەر مرۆڤ لاواز بوو یان توانای نەبوو با حەوتی کۆتایی لە دەست نەڕوات ، لە بەر ئەو فەرموودیەی کە لە ( ابن عمر ) ەوە دەیگێڕنەوە کە فەرموویەتی : پێعەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) فەرموویەتی : " التَمِسُوهَا فی العَّشْرِ الأوَاخِرِ ، فإِنْ ضَعُفَ أَحَدُکُم أَوْ عَجَزَ فَلا یغْلبَنَّ عَلَى السَّبْعِ البَوَاقی " ( أخرجهُ البخاری : ( 4 / 221 ) رقم : ( 2015 ) ، ومسلم رقم : ( 1165 ) .) .

 واتە : بەدوایدا بگەرێن لە دە شەوی کۆتایی دا ، ئەگەر یەکێکان لاواز بوو یان توانای نەبوو ، با لە دەستی نەڕوات لەو حەوتەی کە ماون .

 ئەمەش ئەو ووتەیەی پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) ڕاڤە و تەفسیر دەکات کە فەرموویەتی : " أَرَى رُؤْیَاکُم قَدْ تَوَاطَأَتْ فَمَنْ کَانَ مُتَحَرِّیَهَا فَلْیَتَحَرِّهَا فی السَّبْعِ الأَوَاخِرِ " ( انظر التعلیق السابق .) .

 واتە : وا ئەبینم خەونەکانتان پێکهاتوون ئەگەر هەر کەسێ ویستی بەدوایدا بگەرێت با لە حەوتی کۆتایدا بێ .

 ئەوەش زانراوە لە سوننەتەوە کە زانینی ئەو شەوە هەڵگیراوە ، چونکە خەڵکی دوو بەرەکێیان کرد لە سەر ئەو شەوە و بە هۆیەوە هەڵگیرا ، لە (عبادە بن الصامت) رەزای خوای لێبێت دەگێڕنەوە فەرموویەتی : پێغەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) لە شەوی قەدردا دەرچوو دوو پیاو لە موسوڵمانان دوو بەرەکێیان دەکرد لە سەر شەوی قەدر ، فەرمووی : " إِنّی خَرَجْتُ لأُخْبِرَکُم بِلَیْلَةِ القَدْرِ فَتَلاحَى ( تلاحى : تخاصم ، واتة : دوو بةره کی کردن . ) فُلانٌ وَفُلان فَرُفِعَتْ ، وَعَسَى أَنْ یَکُونَ خَیْرَاً لَکُمْ ، فَالْتَمِسُوهَا فِی التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالخَامِسَةِ (وفی روایةٍ : فی السَّبْعِ وَالتّسْعِ وَالخَمْسِ " (أخرجهُ البخاری : ( 4 / 232 ) رقم : ( 2023 ) و ( 49 ) .) .

 واتە : من هاتم بۆ ئەوەی هەواڵی ئەو شەوەتان پێ بدەم ، بەڵام لە بەر ئەوەی فڵان و فڵان دووبەرەکێیان کرد ، هەڵگیرا ، هیوام وایە ئەو کارە خێر بێ بۆتان ، جا بە دوایدا بگەرین لە نۆیەم ، و حەوتەم ، و پێنجەم ( وە لە ریوایەتێکی تردا : لە حەوت ، و نۆ ، و پێنج دا ) .

 بیر خستنەوەیەک :

 هەندێک فەرموودەمان پێ گەشیتووە کە شەوی قەدر لە دە شەوی کۆتایدایە ، وە هەندێکی تر کە لە تاکەکانی دەی کۆتاییە ، یەکەمیان گشی یە و دووەمیان تایبەتە ، و تایبەتیش پێش دەخرێ لە سەر گشتی ، هەروەها هەندێک فەرموودە ئاماژە بەوە دەکەن کە لە حەوتەی کۆتایی بێ ، ئەمەش تایبەتە بە نەتوانین و لاوازیەوە و ئیشکالیش نیە لە نێوانیاندا ، لێرەدا فەرموودەکان یەک دەگرنەوە و دژ یەک نین ، وە کۆ دەبنەوە و بڵاوە ناکەن .

 پوختەی ووتەیش ئەوەیە کە موسوڵمان بەدوای شەوی قەدردا دەگەڕێت لە تەکاکانی دەی کۆتایی ، شەوی بیست و یەک ، و بیست و سێ ، و بیست و پێنج ، و بیست و حەوت ، و بیست و نۆ ، وە ئەگەر لاواز بوو یان توانای نەبوو ئەوا با لە تاکەکانی ئەو حەوتەی کە ماوە بە دوایدا بگەرێت : (شەوی بیست و پێنج ، و بیست و حەوت ، و بیست و نۆ ) ، خواش زاناترە .

 3 ـ چۆن موسوڵمان بەدوای ئەم شەوەدا بگەرێت ؟

 ئەم شەوە پیرۆزە هەر کەسێک لە دەستی بچێ ، هەموو خێرێکی لە دەست چووە ، کەسیش لە دەستی ناچێ جگە لە بێ بەش نەبێ ، لە بەر ئەوە سوننەتە بۆ موسوڵمانی سور بوو لە سەر گوێرایەڵی خوای پەروەردگار ، ئەم شەوە زیندوو بکاتەوە بە باوەڕەوە بۆ بەدەست هێنانی پاداشتی گەورەی خوای پەروەردگار ، ئەگەر ئەوەی ئەنجام دا خوای پەروەردگار لەو تاوانانەی کردونیەتی خۆش دەبێ .

 پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) فەرموویەتی : " مَنْ قَامَ لَیْلَةَ القَدْرِ إیمَانَاً وَاحْتِسَابَاً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنبِهِ "( أخرجهُ البخاری : ( 4 / 217 ) رقم : ( 2014 ) ، و مسلم رقم : ( 759 ) . ).

 واتە : هەر کەسێ شەوی قەدر زیندو بکاتەوە و باوەڕی پێ‌ی هەبێ و چاوەڕێ‌ی پاداشتی خوا بێ ، خوا لە تاوانەکانی پێشووی خۆش دەبێ .

 سوننەتیشە لەو شەوەدا پاڕانەوە زۆر بکرێت ، چونکە لە دایکە (عائشە) وە ـ ڕەزای خوای لێبێت ـ دەگێڕنەوە کە فەرموویەتی : " ووتم : ئەی پێغەمبەری خوا ئەگەر زانیم چ شەوێک شەوی قەدرە ، چی بڵێم لەو شەوەدا ؟ فەرمووی : بڵێ : اللهُمَّ إِنَّکَ عَفُوٌّ تُحِبُ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّی " ( أخرجهُ الترمذی رقم : ( 3760 ) ، وابن ماجه رقم : ( 3850 ) عن عائشة . وسندهُ صحیحٌ .

 وراجع لشرحه : ( بغیة الإنسان فی وظائف رمضان ) ص : ( 55 ـ 57 ) لابن رجب الحنبلی .

 ). واتە : خوایە تۆ لێ بوردەیت و لیبوردنت خۆش ئەوێ ، لێم ببورە .

 برام ـ خوای پەروەردگار بەرەکەتی خۆیت بەسەردا بڕێژێت و سەرکەوتووت کات بۆ گوێرایەڵی خۆی ـ کە زانیت ئەم شەوە چ شەوێکی گەورەیە ، کەوابوو دە شەوی کۆتایی هەستە و زیندووی بکەرەوە بە پەرستن و دورکەوتنەوە لە ئافرەتان ، و فەرمان بکە بە خێزانەکەت بەو شتانە و پەرستنی زیاتر بکە لەم شەوەدا .

 لە (عائشە)وە ـ ڕەزای خوای لێبێت ـ دەگێڕنەوە ، فەرموویەتی: "کَانَ النَّبیُّ (صلى الله علیه وسلم) إذا دَخَڵ العَشْرُ شَدَّ مِئْزَرَه (واتە : دور ئەکەوتەوە لە ئافرەت بە مەبەستی خوا پەرستن ، وە قۆڵی بۆ هەڵ دەکرد و بە دوایدا دوگەڕا .) ، وأَحْیی ڵیْلُهُ ، ۆأَیْقَڤَ أَهْڵهُ " (أخرجهُ البخاری : ( 4 / 233 ) رقم : ( 2024 ) ، و مسلم رقم : ( 1174 ) .).

 واتە : پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) ئەگەر دە شەوی کۆتای بهابتایە پشتی لێ دەبەست ( واتە : دوور ئەکەوتەوە لە جووت بوون لە گەڵ خێزانەکانیدا ) و شەوەکانی زیندو دەکردەوە خێزانەکانیشی بە خەبەر دەهێنا .

 هەروەها لە ( عائشە ) وە دەگێڕنەوە فەرموویەتی : " کَانَ رَسُولُ اللهِ (صلى الله علیه وسلم) یَجْتَهِدُ فی العَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لا یَجْتَهِدُ فی غَیْرِهَا " ( أخرجهُ مسلم رقم : ( 1174 ) .) .

 واتە : پێغەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) لە دە ڕۆژی کۆتایدا زیاتر هەوڵی خواپەرستی دەدا بە شێوەیەک ئەو هەوڵەی لە ڕۆژانی تردا نەدەدا .

 

 4 ـ نیشانەکانی ئەم شەوە :

 بزانە ئەی بەندەی گوێڕایەڵ ـ خوای پەروەردگار یارمەتێت بدات بەڕەحمی خۆی و پشتوانیشت بێ بەسەرکەوتنی خۆی ـ کە پێغەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) دەمەو بەیانی ئەم شەوەی بۆ وسف کردووین ، بۆ ئەوەی موسوڵمان بزانێت ئەم شەوە چ شەوێکە ( خەڵکی عەوام ( نە شارەزا لە دین ) زۆر نیشانەیان هەیە دەربارەی شەوی قەدر و هەمووشی خورافی و بیر و باوەڕی پوچەڵن ، لەوانە : دارەکان سوجدە دەبەن ، وە خانوەکان دەخەون (!) و ... و ... هتد.

 منیش دەڵێم : لە کوردستانی خۆشمان هەندێ‌ لەو خورافەت و بیر و باوەڕە پوچەڵانە لە لای خەڵکی عەوام باسی لێ وە دەکرێت ، لەوانە : لەم شەوەدا ئەستێرە داناچۆڕێت و سەگەکان ناوەڕن و ... و ... هتد ، کە هەمووی ووتەی پوچەڵ و بێ‌ بەڵگەن و هیچ بنەوایەکیان نییە لە ئایینی ئیسلامی پیرۆزدا

 ) :

 لە ( أُبَیّ بن کعب ) ەوە رەزای خوای لێبێتدەگێڕنەوە کە فەرموویەتی : پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) فەرموویەتی : " صَبِیحَةُ لَیْلَةِ القَدْرِ تَطْلُعُ الشَّمسُ لا شُعَاعَ لَهَا ، کَأَنَّهَا طَسْتٌ حَتَى تَرْتَفِعَ " ( أخرجهُ مسلم رقم : ( 762 ) .) .

 واتە : بەرە بەیانی شەوی قەدر خۆر هەڵدێت و تیشکی نیە ، هەروەکو تەشتێک تا ئەو کاتەی بەرز دەبێتەوە .

 وە لە ( أبو هریرە ) وە (رەزای خوای لێبێت) دەگێڕنەوە فەموویەتی : باسی شەوی قەدرمان دەکرد لە لای پێغەمبەری خوا (صلى الله علیه وسلم) فەرمووی : " أَیُّکُم یَذْکُرُ حِیْنَ طَلَعَ الْقَمَرُ ، وَهُوَ مِثْلُ شِقّ جَفْنَةٍ " ( أخرجهُ مسلم رقم : (1170) .

 وە (شِقّ جَفْنَە) : الشِقّ : واتە : نیو ، الجَفْنە : واتە : قاپ ، وە (القاضی عیاض) دەفەرمووێ‌ : (لەم فەرموودەیەدا ئاماژەکراوە بۆ ئەوەی کە لە کۆتای مانگدا ئاوا دەبێت ، چونکە مانگ بەو شێوەیە نابێت لە کاتی دەرکەوتنیدا جگە لە کۆتای مانگ نەبێت) .

 ) .

 واتە : کامەتان لە یادێتی کاتێ‌ مانگ دەرکەوت وەکو نیوەی قاپێک بوو .

 وە لە (ابن عباس)ەوە ـ ڕەزای خوا لە خۆی و باوکی بێت ـ دەگێڕنەوە فەرموویەتی : پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) فەرموویەتی : " لَیْلَةُ الْقَدْرِ سَمْحَةٌ ، طَلِقَةٌ ، لا حَارَّة ، وَلا بَارِدَة ، تُصْبِحُ الشَّمْسُ صَبِیْحَتَهَا ضَعِیْفَةً حَمْرَاء " ( أخرجهُ الطیالسی رقم : (349) ، وابن خُزَیمة : (3/231) ، والبزار : (1/486) ، و سندهُ حَسَنٌ .) .

 واتە : شەوی قەدر شەوێکی بێ دەنگ و ڕوونە ، نە گەرمە و نەسارد ، خۆری بەیانیەکەی لاواز و سور دەبێ .