[فەزڵی رِۆژووی رِۆژی عاشورا ] 
پێشڕەو محمد 
بسم الله الرحمن الرحیم
ئەگەر چاوێک بخشێنینەوە بەمەراسیمە ئاینێکاندا بۆمان ڕوون دەبێتەوە کەهەریەکێک لەو مەراسیمانە وێستگەیەکى پاک کەرەوەی دەروونە لەژەنگى تاوان و بەهێزکردنى ناخى باوەڕدارە بەئاوى پەرستش وخواپەرستى
ڕۆژەکانى مانگى (موحەڕەم)یش، یەکێکە لەو وێستگانە بۆ ڕۆژووگرتن وخواپەرستى وپەند وەرگرتن لەڕووداوەکانى ئەم مانگە
وەکو پێغەمبەرى خوا (صلى اللە علیەوسلم)فەرموویەتى: (باشترین ڕۆژوو لەدواى مانگى ڕمەزان مانگى موحەڕەمە) 1
لەم ڕۆژانەدا هیجرەتى پڕشکۆى پێشەوامان دێتەوە یاد لەشارى مەککەوە بۆ مەدینە کە بووبە بناغەى دامەزراندنى دەوڵەتى دادپەروەرى وڕاستى،بەهەمان شێوە سەرخستنى پێغەمبەر موسامان دەخاتەوە یاد بەسەر فیرعەونى ستەمکاردا کەئەمەش دەکاتە دەیەمن ڕۆژى ئەم مانگە کەپێ دەگوترێت (عاشورا)
ئەم ڕۆژە زۆر خۆشەویستە لاى پەروەردگارتان بۆیە پاداشتى زۆر گەورەى داناوە بۆ هەرکەسێک بەڕۆژووبێت لەم ڕۆژە مەزنەدا
تایبەندمەندێتى ڕۆژى عاشوراو پاداشتى ڕۆژووەکەى
هەر لەم ڕۆژەدابوو ڕەمزى ستەم(فیرعەون) ڕووخاوو رەمزى دادپەروەرى (موسى) سەرکەوت وەکو ابن عباس (ڕەزاى خواى لى بێت) فەرموویەتى:کاتێک پێغەمبەرى خوا (صلى اللە علیە وسلم) کۆچى کرد بۆمەدینە بینى جوولەکەکان بەڕۆژوون لەڕۆژى (عاشورا) دا، پێغەمبەریش (صلى اللە علیە وسلم) پرسیارى کرد هۆى چیە ئەمانە بەڕۆژوون لەم ڕۆژەدا ئەوانیش ووتیان ئەم ڕۆژە ڕۆژێکى مەزنە چونکە پەروەردگار پێغەمبەر (موساى) تێدا ڕزگار کرد لەچنگى فیرعەون،بۆیە موساش بڕیارى دا کەلەم ڕۆژەدا بەڕۆژووبێت وەکو سوپاسێک بەرامبەر بەپەروەردگار،پێغەمبەریش (صلى اللە علیە وسلم) فەرمووى: (ئێمە نزیکترین لە موسى تاوەکو ئێوە)بۆیە بەرۆژووبوو وەفەرمانى کرد کە خەڵکیش بەڕۆژووبن2
رەنگە پێغەمبەریش (صلى اللە علیە وسلم) بۆ پشت ڕاست کردنەوەى ئەم هەواڵە (پەروەردگار وەحى بۆ ناردبێت یان بە تواتر لەخەڵکەوە وەرى گرتبێت) 3
وەدەربارەى گەورەیى ڕۆژووى ئەم ڕۆژە هاتووە:
*لە (أبو قتادە)ەوە، (ڕەزاى خواى لێبێت) پرسیار کرا لە پێغەمبەر (صلى اللە علیە وسلم) دەربارەى پاداشتى ڕۆژوو لەم ڕۆژەدا (عاشورا) ئەویش فەرمووى: دەبێتە هۆى لێخۆشبوونى یەک ساڵى پێشوو لەتاوان)
لەریوایەتێکى تردا هاتووه(داوام وایە ڕۆژووى ڕۆژى عاشورا ببێتە هۆکارى سڕینەوەى یەک ساڵى تاوانى ڕابردوو)4
ئیمامى بەیهەقیش فەرموویەتى: (ئەگەر هەرکەسێک لەساڵى ڕابردوودا تاوانى هەبێت ئەوا ڕۆژووى ئەم ڕۆژە دەبێتە مایەى لێخۆشبوونى وەئەگەر تاوانیشى کەم بوو ئەوا پلەى بەرز دەبێتەوە لاى پەروەردگار) 5
بەڵکو تەنانەت پاداشتەکەى هاوشێوەى ڕۆژووى ساڵێکە (ذاک صوم سنة ‌) 6
*(ابن عباس)(ڕەزاى خواى لێبێت)فەرموویەتى: (نەم بینیوە پاداشتى ڕۆژووى هیچ ڕۆژیک گەورەتربێت بێت لاى پێغەمبەر (صلى اللە علیە وسلم) لەڕۆژووى ڕۆژى عاشورا، لەمانگەکانیشدا هیچ مانگێک گەورەتر نەبووە لە لاى لە ڕۆژووى مانگى ڕەمەزان)7
* پیاو چاکانی پێشین(السلف الصالح) زۆر بایەخیان بەڕۆژووى ئەم ڕۆژە داوە تەنانەت هەندێکیان لەکاتى سەفەردا بەڕۆژووبوون بۆئەوەى ئەو پاداشتەیان لە دەست نەڕوات،وەکو(ابن رجب) بۆمان دەگێڕێتەوە لە (ابن عباس وابواسحاق السبیعى والزهرى) فەرموویەتى:(لە حاڵەتى سەفەردا لەمانگى ڕەمەزان دا دەتوانیت بەڕۆژوونەبیت چونکە ڕۆژەکانى تر کات بەدەستەوەیە بۆ ڕۆژوو بەڵام لەڕۆژى عاشورادا ڕۆژ نیە جێگەى بگرێتەوە بۆیە باشتر وایە لەسەفەریشدا بووى بەڕۆژووبیت لەم ڕۆژەدا) وەئیمامى ئەحمەدیش بەهەمان شێوە ئاماژەى پێداوە کەدەتوانى لەسەفەردا بەڕۆژووبیت لەم ڕۆژەدا 8
چۆنیەتى بەڕۆژووبوون لەم ڕۆژەدا:
پێغەمبەرى خوا (صلى اللە علیە وسلم) فەرموویەتى: (ئەگەر ساڵى داهاتوو هاتەوە -ان شاء اللە - ڕۆژى نۆیەمیش بەڕۆژوودەبین) ئەوە بوو ساڵى داهاتوو پێغەمبەر (صلى اللە علیە وسلم) کۆچى دوایى کرد،9 کەواتە پێغەمبەر (صلى اللە علیە وسلم) جەختى کردۆتەوە لەسەر ئەوەى ڕۆژى نۆیەمیش بەڕۆژووبین،وەکو (ابن عباس) (ڕەزاى خواى لێ بێت) بۆمان دەگێڕێتەوەوفەرموویەتى: (پێغەمبەر (صلى اللە علیە وسلم) فەرمانى کردووە بەڕۆژووبوون لەڕۆژى عاشورادا)10
وەفەرموویەتى: (خۆتان مەچوێنن (مەشوبهێنن) بەجوولەکە ڕۆژى نۆیەم ودەیەمیش بەڕۆژووبن)
=============================
(1)رواه مسلم، ح/ 1163.
(2) البخاری، ح/2004، ومسلم، ح/11330، واللفظ له.
(3) فتح الباری: 4/291.
(4) رواه مسلم، ح: 1162.
(5)فضائل الأوقات، للبیهقی: 439.
(6) رواه ابن حبان: 8/394، ح/3631 قال شعیب الأرناؤوط: إسناده على شرط مسلم.
(7) رواه البخاری، ح/2006، ولا یعنی هذا تفضیله على یوم عرفة، فإنه یکفر سنتین، ویتمیز بمزید فضل لما یقع فیه من العبادات والمغفرة والعتق، ثم إنه محفوف بالأشهر الحرم قبله وبعده، وصومه من خصائص شرعنا، بخلاف عاشوراء، فضوعف ببرکات المصطفى صلى الله علیه وسلم (انظر: بدائع الفوائد: 4/211، والفتح: 4/292، ومواهب الجلیل 2/403).
(8) لطائف المعارف، لابن رجب: 110، وأخرج أثر الزهری البیهقی فی الشعب: 3/
(9)رواه مسلم ح/1134
(10)أخرجه عبدالرزاق (7839)والبیهقى (4/782)من طریق ابن جریج عن عطاء وهذا اسناد صحیح